စိမ်းလန်းသော အနာဂတ်နှင့် သစ်တောပြုန်းတီးမှုမရှိသော ပဲပုပ်စိုက်ပျိုးရေး (Deforestation-free Soy)

နိဒန်း

မျက်မှောက်ခေတ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု (Climate Change) နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ၏ ဆိုးကျိုးကို လူတိုင်း စတင်ခံစားနေကြရပြီဖြစ်သည်။ ဤပြဿနာများ၏ အဓိကတရားခံများထဲတွင် စိုက်ပျိုးမြေအသစ်များ ရရှိရန်အတွက် သဘာဝသစ်တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းခြင်း (Deforestation) ကဏ္ဍသည် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်နေသည်။ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ဝယ်လိုအား မြင့်မားလှသည့် "ပဲပုပ်" သီးနှံ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုသည်လည်း သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည့် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် "Deforestation-free Soy" (သစ်တောပြုန်းတီးမှုမရှိဘဲ ပဲပုပ်စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခြင်း) ဟူသော သဘောတရားသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စိမ်းလန်းသော စိုက်ပျိုးရေး စံချိန်စံညွှန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁။ သစ်တောပြုန်းတီးမှုမရှိသော ပဲပုပ် (Deforestation-free Soy) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။

အတိုချုပ်အားဖြင့် Deforestation-free Soy ဆိုသည်မှာ သဘာဝသစ်တောများနှင့် ဂေဟစနစ်များကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းခြင်း မရှိဘဲ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ထားသည့် ပဲပုပ်ကို ဆိုလိုသည်။ စိုက်ပျိုးရေးနယ်ပယ်တွင် "Unlocking Deforestation-free Soy" ဟု ပြောဆိုကြရာ၌ သစ်တောမပြုန်းတီးသော စိုက်ပျိုးရေးစနစ်သို့ အသွင်ကူးပြောင်းရာတွင် ကြုံတွေ့ရသည့် ဘဏ္ဍာရေး၊ နည်းပညာ၊ ဈေးကွက်နှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ အတားအဆီးများကို ဖြေရှင်းပေးခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

ဤစနစ် ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် အဓိက လုပ်ဆောင်ချက် (၃) ခု ရှိသည် -

၁။ စိုက်ပျိုးမြေ မတိုးဘဲ အထွက်နှုန်းမြှင့်ခြင်း: သစ်တောများကို ထပ်မံ မရှင်းလင်းတော့ဘဲ လက်ရှိရှိပြီးသား စိုက်ပျိုးမြေများတွင်သာ နည်းပညာအသုံးပြု၍ အထွက်နှုန်းတိုးအောင် စိုက်ပျိုးခြင်း။

၂။ ခြေရာခံနိုင်သည့် စနစ် (Traceability): ဝယ်ယူသူများအနေဖြင့် မိမိတို့ဝယ်ယူသည့် ပဲပုပ်သည် မည်သည့်စိုက်ခင်းမှ ထွက်ရှိသည်၊ သစ်တောခုတ်ထားသော မြေမှ မဟုတ်ကြောင်း နည်းပညာဖြင့် ခြေရာခံစိစစ်နိုင်ခြင်း။

၃။ တောင်သူများကို ပံ့ပိုးခြင်း: သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို မထိခိုက်ဘဲ စိုက်ပျိုးသည့် တောင်သူများကို ကောင်းမွန်သော ဈေးကွက်နှင့် ဘဏ္ဍာရေး အထောက်အပံ့များ ပေးခြင်း။

၂။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဲပုပ်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောပြုန်းတီးမှု အခြေအနေ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဲပုပ်ကို ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းနှင့် ပဲခူးတိုင်းတို့တွင် အများဆုံး စိုက်ပျိုးကြသည်။ နိုင်ငံအတွင်း၌ Deforestation-free Soy စနစ်သည် လက်ရှိတွင် စတင်လေ့လာဆွေးနွေးသည့် အဆင့် သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်ရှိသော ပညာပေးအဆင့်၌သာ ရှိသေးသည်။

မြန်မာ့ပဲပုပ် စိုက်ပျိုးရေး၏ ထူးခြားသော အခြေအနေများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -

• တောင်သူငယ်များ၏ စိုက်ပျိုးမှုစနစ်: တောင်အမေရိကနိုင်ငံများကဲ့သို့ စက်မှုလယ်ယာ ကုမ္ပဏီကြီးများက သစ်တောဧက သောင်းနှင့်ချီ ရှင်းလင်းစိုက်ပျိုးခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ဒေသခံ တောင်သူငယ်များက တစ်နိုင်တစ်ပိုင် သို့မဟုတ် စိုက်ခင်းအသေးစားများအဖြစ် တောင်ကုန်းများနှင့် သစ်တောမြေများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်း၍ ရွှေ့ပြောင်းတောင်ယာ သို့မဟုတ် တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးသည့် ပုံစံဖြစ်နေသည်။

• သစ်တောခုတ်ထွင်မှုနှင့် စိုက်ပျိုးရေး သံသရာ: ရှမ်းပြည်နယ်ကဲ့သို့ ဒေသများတွင် ပဲပုပ်နှင့် ပြောင်းသီးနှံများကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရာ၌ သဘာဝသစ်တောများကို ရှင်းလင်းသည့် ဖြစ်စဉ်များ ရှိနေသည်။ ၎င်းသည် မြေဆီလွှာပြုန်းတီးခြင်းနှင့် တောင်ကုန်းများ မြေပြိုခြင်းကဲ့သို့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

၃။ ကြုံတွေ့နေရသည့် စိန်ခေါ်မှုများ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်တောပြုန်းတီးမှုမရှိသော ပဲပုပ်စိုက်ပျိုးရေး ပေါ်ပေါက်လာရန်အတွက် အောက်ပါ အတားအဆီးများကို ကျော်လွှားရန် လိုအပ်လျက်ရှိသည် -

၁။ စိုက်ခင်းများ မဟုတ်ကြောင်း အထောက်အထားမပြနိုင်ခြင်း (Traceability Lack): ဒေသတွင်း ပွဲရုံများနှင့် စုဆောင်းသူများသည် ပဲပုပ်များကို စိုက်ခင်းမျိုးစုံမှ ရောနှောဝယ်ယူကြသဖြင့် မည်သည့်စိုက်ခင်းသည် သစ်တောရှင်းထားသည့်မြေမှ ထွက်သည်ကို စိစစ်နိုင်သည့် ဒေတာစနစ် မရှိသေးပါ။

၂။ ဈေးကွက် လိုအပ်ချက် တောင်းဆိုမှု မရှိသေးခြင်း: မြန်မာ့ပဲပုပ်၏ အဓိက ဈေးကွက်မှာ ပြည်တွင်းစားသုံးမှုနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ (ဥပမာ - တရုတ်၊ ထိုင်း) ဖြစ်သည်။ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) ၏ EUDR (EU Deforestation Regulation) ကဲ့သို့ သစ်တောပြုန်းတီးမှုမရှိရေး ဥပဒေများ တင်းကြပ်စွာ ကျင့်သုံးသည့် ဥရောပဈေးကွက်သို့ တင်ပို့ခြင်း မဟုတ်သည့်အတွက် တောင်သူများနှင့် ကုန်သည်များဘက်မှ စိစစ်ရန် တွန်းအားနည်းနေသေးသည်။

၃။ နည်းပညာနှင့် အသိပညာ လိုအပ်ခြင်း: သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ GAP (Good Agricultural Practices) စနစ်များနှင့် သစ်တောနှင့် စိုက်ပျိုးရေး ပေါင်းစပ်သည့် Agroforestry နည်းလမ်းများကို လယ်သမားများထံ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသိပညာပေးနိုင်မှု အားနည်းနေသေးသည်။

၄။ ရှေ့ဆက်သွားရမည့် နည်းလမ်းများနှင့် အခွင့်အလမ်းများ

သစ်တောပြုန်းတီးမှုမရှိသော ပဲပုပ်စိုက်ပျိုးရေးစနစ်ကို ကူးပြောင်းနိုင်ခြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရုံမျှမက စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ၏ စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများကိုပါ မြှင့်တင်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

• မြေနေရာမတိုးဘဲ အထွက်နှုန်းတိုးရေး: သစ်တောများကို ထပ်မံခုတ်ထွင်ခြင်းမပြုဘဲ လက်ရှိစိုက်ပျိုးမြေများတွင် မျိုးကောင်းမျိုးသန့်များ အသုံးပြုခြင်း၊ စနစ်ကျသော မြေဩဇာနှင့် ရေသွင်းစနစ်များ သုံးစွဲခြင်းဖြင့် အထွက်နှုန်းကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။

• သစ်တောနှင့် စိုက်ပျိုးရေး ပေါင်းစပ်ခြင်း (Agroforestry): တောင်ကုန်းဒေသများတွင် ပဲပုပ်စိုက်ပျိုးရာ၌ အရိပ်ရသစ်ပင်ကြီးများ၊ နှစ်ရှည်သီးပင်များနှင့် တွဲဖက်စိုက်ပျိုးသည့် စနစ်များ ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် သစ်တောပြုန်းတီးမှုကို တားဆီးနိုင်သည်။

• စိမ်းလန်းသော ဈေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း: ရေရှည်တွင် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်၌ သစ်တောမပြုန်းတီးကြောင်း အသိအမှတ်ပြုထားသည့် သီးနှံများကိုသာ ဝယ်ယူသည့် စံချိန်စံညွှန်းများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာမည်ဖြစ်ရာ ယခုမှစ၍ ပြင်ဆင်ထားခြင်းက မြန်မာ့ပဲပုပ်ကို တန်ဖိုးမြင့် ဈေးကွက်များသို့ တင်ပို့နိုင်ရေးအတွက် လမ်းပွင့်စေမည်ဖြစ်သည်။

နိဂုံး

Deforestation-free Soy ဆိုသည်မှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် သာမက ရေရှည်တည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးစီးပွားရေး (Sustainable Agribusiness) အတွက်ပါ မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် တောင်သူများ၏ လူနေမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေး၊ သစ်တောသယံဇာတများ ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ စိုက်ပျိုးရေးစံချိန်စံညွှန်းများနှင့် အမီလိုက်နိုင်ရေးတို့အတွက် သစ်တောပြုန်းတီးမှုမရှိသော ပဲပုပ်စိုက်ပျိုးရေး နည်းလမ်းများကို အစိုးရ၊ ပုဂ္ဂလိကနှင့် တောင်သူများ ပူးပေါင်းကာ အစပျိုး အကောင်အထည်ဖော်သွားရန် လိုအပ်နေပြီဖြစ်သည်။